Kadia Mołodowska

Kadia Mołodowska należała do najważniejszych jidyszowych poetek XX wieku. Przez kilka lat związana z Warszawą. Tu mieszkała, pracowała, tworzyła i aktywnie uczestniczyła w żydowskim życiu literackim, związana z Muranowem, którego przedwojenne życie starała się przełożyć na język poezji. Pisała w jidysz – przez wieki nazywany językiem “kobiet i tych, którzy są jak kobiety”, językiem domowej codzienności. Chyba najlepiej, ze znanych poetce języków, opisywał realia żydowskiej dzielnicy. Dużą część swojej poezji poświęciła dzieciom, tematyce kobiecej, rolom społecznym narzuconym przez religię i tradycję judaizmu.

Urodziła się w 1893 roku w Berezie Kartuskiej, na terenach dzisiejszej Białorusi. Mama prowadziła sklep i miała własną fabrykę kwasu żytniego. Ojciec był tradycyjnie wykształconym Żydem, syjonistą, nauczycielem hebrajskiego w chederze, związanym z Haskalą (żydowskim Oświeceniem). W domu była jeszcze trójka rodzeństwa – starsza siostra Lena, młodsza Dora i brat Lejbyl. Kadia już w wieku 17 lat znała dobrze trzy języki. Dzięki znajomości języka rosyjskiego pogłębiała swoją ogólną wiedzę o świecie, jeszcze niedostępną po hebrajsku. Z książek rosyjskich uczyła się historii, filozofii, geografii. Języka hebrajskiego nauczył ją ojciec z ksiąg religijnych. Natomiast  babcia Kadii pokazała jak pisać i czytać w jidysz, który później stał się językiem jej twórczości literackiej. Tak wykształcona żydowska dziewczyna nie była zjawiskiem powszechnym w ówczesnym czasie. Kobiety zazwyczaj znały tylko jidysz i język kraju w którym żyły. Pisanie i czytanie nie były popularne, ze względu na ograniczony dostęp do edukacji.

Do Warszawy Kadia Mołodowska po raz pierwszy przyjechała w 1913 roku, w celu uzyskania certyfikatu umożliwiającego uczenie dzieci języka hebrajskiego. Jednak w 1914, po  wybuchu I Wojny Światowej, opuszcza Warszawę i zaczyna pracować na Ukrainie jako nauczycielka w żydowskich domach opieki. W 1917 roku próbuje wrócić do domu rodzinnego, jednak zostaje zatrzymana w Kijowie i tam podejmuje dalszą pracę w domach opieki dla dzieci, głównie ofiar pogromu na Ukrainie. W Kijowie poznaje swojego przyszłego męża i w 1921 roku wyjeżdżają razem do Warszawy.

W Warszawie Mołodowska była aktywnie związana z kilkoma adresami. Przede wszystkim z ulicą Tłomackie 13, gdzie mieścił się Związek Literatów i Dziennikarzy Żydowskich. Było to miejsce, w którym kwitło życie literacko – towarzyskie żydowskiej Warszawy lat 20 i 30. Tam spotyka wielu jidyszowych pisarzy: Isaaka Baszewisa Singera, Icyka Mangera czy Melecha Rawicza. Pozostało kilka fotografii z tamtego okresu, na których widzimy Mołodowską w otoczeniu głownie samym mężczyzn – pisarzy.

Kolejny warszawskim adresem z którym powinniśmy kojarzyć Mołodowską była świecka szkoła CISZO (Centralna Żydowska Organizacja Szkolna) na ulicy Twardej 22. Ulokowana poza Muranowem, jednak był to adres na tyle istotny, że warto o nim wspomnieć. Kadia Mołodowska przez większą część swojego życia była związana z dziećmi. W sposób zawodowy – ucząc w licznych szkołach i ochronkach, a także pisząc dla dzieci i o dzieciach. Czyniła  z nich głównych bohaterów swoich wierszy i opowiadań : “Olke mit der bloyer parasolke” (“Ola i jej niebieski parasol”) czy znany wiersz o płaszczu [ tu tytuł] który przechodzi z rąk do rąk każdego dziecka z jednej rodziny. Mieszkając w Warszawie styka się z biedą w jakiej żyją żydowskie dzieci. Mimo ciężkiej tematyki, jej wiersze nigdy nie były przygnębiająco smutne. Czyniąc z dzieci swoich głównych bohaterów, stawali się oni  wnikliwymi obserwatorami rzeczywistości żydowskiej dzielnicy. Jednak dziecięcy, kolorowy i  prozaiczny świat zawsze górował nad tym szarym i codziennym.

W 1933 roku wyszedł trzeci tomik wierszy Mołodowskiej Dzike Gas (Ulica Dzika), wydany przez najważniejsze żydowskie czasopismo literackie – Literarisze Bleter.  Ulica Dzika jest autentyczną ulicą położoną na Muranowie. Obecnie wygląda zupełnie inaczej niż wtedy, gdy mieszkała na niej Mołodowska. Niegdyś kojarzona głównie z żydowską biedotą i drobnymi handlarzami zamieszkującymi ciasne kamienice. W Dzike Gas poetka próbuje uchwycić życie tej ulicy jednak bardziej czyni z niej tło do własnych rozważań na temat tożsamości, pisarstwa czy samej istoty poezji jidysz. Nie dostaje zbyt przychylnych recenzji ze względu na – jak to określili krytycy – zbytnią estetyzację życia ówczesnej proletariackiej ulicy Dzikiej. Jednak dwa lata później wydała swój czwarty tomik Freidke, który w całości poświęcony jest ciężkiemu życiu żydowskich kobiet z klasy robotniczej. Były to jej ostatnie wiersze wydane w Warszawie.

W 1935 roku wyemigrowała wraz z mężem do Ameryki, gdzie utrzymywała się z pisania w  jidyszowej prasie. W 1943 założyła własne czasopismo literackie Swiwe (Otoczenie), które działało nieprzerwanie przez trzydzieści lat. Redagowała także pismo Hejm (Dom) poświęcone żydowskim pionierkom w Izraelu. Stale pisała wiersze, bajki dla dzieci, opowiadania, eseje a także dramaty. W 1971 otrzymała najważniejszą dla pisarzy jidysz Nagrodę Literacką im. Icyka Mangera. Umarła w 1975 roku w Filadelfii.

  Agnieszka Dragon

Zdjęcia Kadii Mołodowskiej pochodzą z książki Select Poems of Kadya Molodowsky, Kathryn Hellerstei, Detroit 1999.

Zdjęcia ulicy Dzikiej pochodzi ze strony www.warszawa.wikia.com

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s